Bệnh đột quỵ và cách điều trị – phần 2

Hiện nay chứng đột quỵ vẫn chưa có phương pháp đặc trị hiệu quả. Nhân tố nguy hiểm và nguyên nhân phát bệnh cũng vô cùng phức tạp. Dưới đây là toàn bộ nguyên nhân và các tác nhân ảnh hưởng đến bệnh đột quỵ được tổng hợp lại.

Phần II

TRIỆU CHỨNG VÀ NGUYÊN NHÂN

  1. Nguyên nhân gây đột quỵ

Nguyên nhân máu bị tắc nghẽn

Một động mạch có thể bất thần bị nghẽn hoàn toàn hay một phần bởi một huyết khối (thrombus) hay cục máu đông di chuyển (embotus). Huyết khối và một cục máu đông thường hình thành trong một động mạch vốn đã bị hẹp lại do các chất mỡ lắng tụ bên trong (xơ vữa động mạch) làm giảm dòng chảy của máu.

Tham khảo thêm:

Tổng quan về bệnh đột quỵ – phần 1

tac-nghen-mach-mau-la-nguyen-nhan-gay-nen-benh-dot-quy
Tắc nghẽn mạch máu não là nguyên nhân gây nên bệnh đột quỵ

Còn cục máu đông di chuyển là vật cản trở sự lưu thông máu – thường là những cục máu quánh nhỏ bể ra từ một huyết khối rồi di chuyển và bị nghẽn lại tại một động mạch nhỏ ở cổ hoặc não, nhưng cũng có thể là một viên mỡ hay bong bóng khí. Các cục máu đông di chuyển thường hình thành trong tim và trong các động mạch dẫn máu tới não.

Nếu vách cơ tim đã bị tổn hại do một cơn đau tim các cục máu có thể hình thành bên trong và bể vụn thành các cục máu đông di chuyển. Nếu nhịp tim đập bất thường hay yếu, lưu lượng máu chảy trong các bộ phận tim sẽ chậm lại đến nỗi rất dễ hình thành các cục máu đông. Tỉ lệ các cục máu hình thành trong vùng tim và rồi sau đó bị cuốn theo dòng chảy của máu dẫn đến não là 50%.

Một số cục máu này quá nhỏ không thể gây nghẽn động mạch sẽ được cuốn trôi đi xa hơn theo đường tuần hoàn máu vào sâu trong não cho đến khi chúng vướng phải một thành động mạch nhỏ hơn, nơi các động mạch phân nhánh (các tiểu động mạch) và đọng lại ở đó. Khi sự cố này xảy ra, chỉ một vùng nhỏ của não bị ảnh hưởng và sự tổn hại có khi không được quan tâm hoặc bị quy chụp là do gánh nặng tuổi tác hoặc tưởng nhầm là những dấu hiệu đầu tiên của căn bệnh Alzheimer.

Tác nhân gầy xuất huyết não

Hầu hết các ca xuất huyết não, thành động mạch bị vỡ ra khi huyết áp tăng đột ngột ở một vùng vốn đã rất yếu. Ví dụ, thành động mạch đã bị suy yếu vì phải chịu đựng lâu bệnh cao áp huyết mà không được điều trị.

Những nguyên nhân gián tiếp

Thủ phạm chính của cả xuất huyết não lẫn máu bị tắc nghẽn thường là do các động mạch bị chai cứng (artenoscterosis) hay chứng xơ vữa động mạch (atherosclerosis), khiến cho những điều này bỗng nhiên trở thành những nguyên nhân gián tiếp gây ra các cơn đột quỵ. Những tác nhân khác khiến hai sự cố này dễ trở thành mối lo còn có thể kể đến là vấn đề tuổi già, yếu tố di truyền, cao áp huyết, bệnh tiểu đường, hút thuốc và béo phì.

  1. Các yếu tố gây ra chứng đột quỵ

* Tổn thương động mạch: bất kỳ nguyên nhân gây ra bệnh động mạch nào đều có thể trở thành nguyên nhân gây ra đột quỵ.

Xơ vữa động mạch: tắc nghẽn mạch máu do xơ cứng động mạch.

Biến chứng mạch máu nhỏ nội sọ: u động mạch, dị dạng động tĩnh mạch.

Biến chứng do viêm động mạch toàn thân ảnh hưởng động mạch não: viêm động mạch lớn có tính đa phát, viêm ống dẫn do tắc nghẽn mạch máu, viêm động mạch do khối u, viêm động mạch tế bào khổng lồ, bệnh ban đỏ toàn thân…

Viêm động mạch do nhiễm trùng: bệnh do leptospira (bệnh Weil), bệnh giang mai, nấm và vi khuẩn tràng hạt hoặc viêm màng não có cương mủ.

Bệnh mạch máu não bẩm sinh: động tĩnh mạch dị dạng bẩm sinh, u động mạch bẩm sinh.

Động mạch tổn thương do bệnh tiểu đường.

Biến chứng mạch máu não do chấn thương.

Chứng thoái hóa dạng tinh bột.

* Lưu biến học của máu khác thường: độ nhầy của máu tăng cao, máu đông đặc.

* Động lực học của máu khác thường: huyết áp thấp, bệnh phóng xạ.

* Thành phần của máu khác thường: hồng cầu khác thường (bệnh tăng hồng cầu), tiểu cầu khác thường (độ tích tụ của tiểu cầu tăng cao, chứng tăng tiểu cầu), bạch cầu khác thường (bệnh máu trắng).

* Một số nhân tố thứ phát: ung bướu (hoại tử ung bướu hoặc vỡ động mạch gây xuất huyết).

Những nhân tố nguy hiểm của chứng đột quỵ

hut-thuoc-la-nhan-to-nguy-hiem-gay-anh-huong-den-benh-dot-quy
Hút thuốc là nhân tố nguy hiểm gây ảnh hưởng đến bệnh đột quỵ

Cao huyết áp, bệnh tiểu đường, béo phì, hút thuốc nhiều, không vận động, uống thuốc tránh thai, đột phát cơn thiếu máu cục bộ tạm thời, gia tộc có bệnh sử về đột quỵ, đau đầu một bên…

Yếu tố phát sinh chứng đột quỵ

Trên lâm sàng yếu tố gây ra chứng đột quỵ rất nhiều, ví dụ:

– Điều tiết tâm trạng không tốt: như nóng giận, kích động, lo âu quá độ, đau buồn, hoảng sợ, kinh ngạc, đặc biệt là những sự việc phát sinh một cách đột xuất.

– Khí hậu thay đổi.

– Ăn uống không điều độ (ăn uống vội vàng dồn dập, nghiện rượu, nghiện thuốc…).

– Đột nhiên dùng quá sức (nín thở lấy hơi hoặc làm việc quá sức).

– Uống thuốc không đúng (nếu uống thuốc hạ huyết áp không đúng sẽ dẫn đến huyết áp không hạ hoặc hạ quá thấp).

Vì vậy, nên có biện pháp hữu hiệu, cố gắng ngăn ngừa hoặc loại trừ những nhân tố nguy hiểm này, điều đó rất có lợi cho việc phòng ngừa chứng đột quỵ.

a) Hút thuốc, uống rượu liên quan đến chứng đột quỵ

Hút thuốc là một trong những nguyên tố nguy hiểm gây ra chứng đột quỵ, đây là kết luận đã được các nhà khoa học trên thế giới chứng minh. Nhiều nghiên cứu về dịch tễ học trong và ngoài nước cho thấy: hút thuốc càng nhiều, thời gian hút thuốc càng dài thì nguy cơ phát bệnh càng lớn. Hút thuốc dẫn đến co thắt mạch máu não, huyết áp dao động, còn ảnh hưởng đến xơ cứng động mạch và sự tích tụ

của tiểu cầu, có thể dẫn đến độ nhầy của máu tăng cao, máu chảy chậm, đây là những nhân tố sinh lý, bệnh lý của đột quỵ.

Người nghiện rượu, có nguy cơ phát sinh đột quỵ cao gấp hai lần so với người bình thường. Sau khi uống rượu, nhịp tim gia tăng, huyết áp tăng cao, nếu mạch máu não bị phá hủy tức là sẽ phát sinh “đột quỵ do xuất huyết”. Vì vậy, nghiện rượu cũng là một trong những nhân tố nguy hiểm quan trọng gây ra đột quỵ.

b) Mệt mỏi tinh thần căng thẳng liên quan đến đột quỵ

Kiệt sức, tinh thần căng thẳng là nguyên nhân gây ra đột quỵ. Ví dụ, làm việc khuya, thường xuyên ngủ không đủ sức, kiệt sức trên đường du lịch… Dẫn đến não bị suy mòn (mỏi mệt), sự tiêu hao về khí oxy và dinh dưỡng gia tăng, đòi hỏi não phải có lưu lượng máu tương ứng; nếu vì một trong những nguyên nhân này mà vòng tuần hoàn máu trong não biến đổi thì dễ gây đột quỵ, đặc biệt đối với bệnh nhân cao huyết áp, bệnh tiểu đường, bệnh mạch vành. Vì thế, người trung niên, người già cần phải điều tiết tâm trạng, tránh tâm trạng bị dao động; bất luận trong công việc hay học tập đều cần phải điều chỉnh hợp lý, kết hợp hài hòa giữa nghỉ ngơi và làm việc, tránh để mệt mỏi hoặc kiệt sức.

c) Bệnh tim có liên quan đến đột quỵ không?

Nhiều loại bệnh tim có thể gây ra đột quỵ. Bệnh tim do thấp khớp, bệnh viêm màng tim hơi cấp tính… đều có thể là nguồn gốc của sự tắc nghẽn mạch trong não; có bệnh nhân bị bệnh mạch vành; do cùng chung cơ sở bệnh lý, hoặc do chức năng của tim giảm dẫn đến cung cấp máu vào đại não không đủ, do đó phát sinh nguy cơ đột quỵ cao gấp 5 lần so với người bình thường, cần phải tiến hành điều trị đối với những người mắc bệnh tim.d) Béo phì có liên quan đến đột quỵ?

Người béo phì đơn thuần đặc biệt là loại béo phì ở phần bụng rất dễ mắc bệnh cao huyết áp, bệnh tiểu đường, bệnh xơ vữa động mạch, vì vậy cũng dễ phát sinh đột quỵ.

e) Đột quỵ có tính di truyền không?

dot-quy-khong-co-tinh-di-truyen
Đột quỵ không có tính di truyền

Bản thân chứng đột quỵ không có tính di truyền, hiện tượng trong gia tộc có người bệnh thật ra là do các nhân tố nguy hiểm quyết định như bệnh cao huyết áp, bệnh tiểu đường mà những bệnh này là nguyên nhân phát sinh đột quỵ, hơn nữa những bệnh này đều có tính di truyền nhất định. Có nghiên cứu cho thấy, bình thường cha mẹ có bệnh sử đột quỵ thì tỷ lệ mắc chứng đột quỵ của con cái họ gấp 4 lần so với người bình thường.

Tỷ lệ phát bệnh đột quỵ ở thanh niên rất thấp so với người già, dưới 40 tuổi tỷ lệ phát bệnh chiếm 1% – 2%. Cơ chế và nguyên nhân phát bệnh cũng không giống như người già; đột quỵ do cơn thiếu máu cục bộ tạm thời là do nghẽn mạch não là chính, nguồn gốc nghẽn mạch đa số xuất phát từ tim; bệnh nhân có bệnh miễn dịch từ thân ảnh hưởng đến nghẽn mạch nội sọ, có thể dẫn đến nghẽn mạch não như bệnh ban đỏ toàn thân, bệnh viêm động mạch do ung bướu; ký sinh trùng như bệnh amyloidosic hoặc bệnh truyền nhiễm giang mai gây ra viêm động mạch dẫn đến tắc nghẽn mạch máu não; đột quỵ do xuất huyết não đa số là do mạch máu não khác thường vì u động mạch bẩm sinh hoặc dị dạng động tĩnh mạch… Vì vậy, đột quỵ ở thanh niên thường là do u động mạch bẩm sinh hoặc dị dạng động tĩnh mạch.

Nhiều người cho rằng người cao huyết áp dễ bị đột quỵ, họ nghĩ rằng nếu huyết áp của mình không cao thì không cần lo lắng. Thật ra cơ chế phát sinh đột quỵ rất phức tạp, không chỉ ở người cao huyết áp mới xảy ra đột quỵ, những nguyên nhân khác cũng trực tiếp liên quan đến đột quỵ như sự tích tụ của tiểu cầu quá cao, xơ cứng động mạch cổ; huyết áp quá thấp có thể làm cho máu truyền vào trong não thấp, cũng có thể gây ra thiếu máu não; khi huyết áp giảm, người già vốn có mạch máu khác thường, trên lâm sàng sẽ dẫn đến “ranh giới xơ cứng não”, vì vậy, bệnh nhân trong giai đoạn đột quỵ cấp tính không được để huyết áp giảm. Bình thường nếu huyết áp vượt qua 200/100 mmHg mới cần giảm huyết áp.

h) Đột quỵ có tái phát không?

Câu trả lời là có. Vì vậy bác sĩ thường yêu cầu bệnh nhân nên tái khám định kỳ, bác sĩ điều trị quan sát tìm hiểu trạng thái sinh lý, bệnh lý của bệnh nhân, đặc biệt là khống chế các nguyên nhân gây bệnh, căn cứ vào đó để điều chỉnh kê toa thuốc cho hợp lý. Trên lâm sàng, bệnh nhân bị đột quỵ tái phát 3-4 lần không phải là ít, đặc biệt là những bệnh nhân chưa khống chế được nguyên nhân phát bệnh.

i) Bệnh nhân bị đột quỵ có cần uống thuốc cả đời không?

Hiện nay chứng đột quỵ vẫn chưa có phương pháp đặc trị hiệu quả. Nhân tố nguy hiểm và nguyên nhân phát bệnh cũng vô cùng phức tạp, trọng tâm của điều trị bệnh hiện nay là phòng trị. Vì vậy, đa số bệnh nhân cần phải dùng thuốc để ngăn ngừa tái phát. Trên lâm sàng những loại thuốc điều trị được công nhận có hiệu quả rất ít, dùng thuốc aspirin có thể phòng ngừa và làm giảm nguy cơ phát bệnh, thuốc chống tích tụ tiểu cầu cũng có hiệu quả nhưng rất tốn kém.

Nhập bình luận của bạn

Bài viết được quan tâm

Bài viết cùng chuyên mục